Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Uzmanlık Alanıyla İlgili

Yeni Yasal Düzenlemeler ve Etkileri

Yeni yasal düzenlemelerle ruh sağlığı ve hastalıkları (RSH) uzmanlarına 2 yıllık eğitimle çocuk ve ergen ruh sağlığı ve hastalıkları (ÇERSAH) uzmanı olma olanağı tanınmıştır. Yan dal uzmanlık sınavı ile bu yasal olanağın kullanılması gündemdedir. Öncelikle, bu yasanın iptali için Anayasa Mahkemesi’ne başvurulduğundan dolayı, halen yasal süreç tamamlanmamıştır ve bu düzenlemeye göre yapılacak işlemlerin yasal dayanağının ortadan kalkması olasıdır. Diğer yandan, yasal dayanağı olsa bile, RSH uzmanları için sağlanan bu olanağın işleme konması etik açıdan oldukça sakıncalıdır. Bu sakıncaları anlayabilmek için, öncelikle çocuk ve ergen psikiyatrisinin yetişkin psikiyatrisinden ayrı bir ana dal haline gelme sürecindeki yasal düzenlemeleri, benzer özellikteki başka dallarla da karşılaştırarak değerlendirmekte yarar vardır. Ekte bu yasal düzenlemelerin bir özeti sunulmuştur.

Dünyada ÇERSAH uzmanlık eğitimi alanında uzun süreli RSH veya Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları süreçlerini içeren 5-6 yıllık programlar olabilmektedir. Ancak, çoğu gelişmiş ülkede ve Avrupa’da ÇERSAH’ın ayrı bir ana dal olması çağdaş bilimsel gereklere uygun bir yaklaşım olarak benimsenmektedir. Ülkemizde de RSH’nın yan dalı olarak başlayan ÇERSAH uzmanlık eğitim uygulamaları, daha sonra ayrı bir ana dal olarak hızlı bir gelişim göstermiştir. Neredeyse tümü üniversitelerde olmak üzere 20’nin üzerinde ÇERSAH eğitim birimi, mevcut çocuk ve ergen psikiyatristi açığını kapatmak amacıyla giderek artan sayıda uzman yetiştirmek için çabalamaktadır. Son yıllarda ÇERSAH/RSH ana dallarında açılan TUS kontenjanları 2008’de 50/182, 2009’da 39/174, 2010’da 41/195, 2011’de 81/180, 2012’de 69/195 ve 2013'te 102/202 olarak gerçekleşmiştir. Sağlık Bakanlığı Ulusal Ruh Sağlığı Eylem Planı’nda Mart 2011 itibarıyla aktif çalışan ÇERSAH/RSH uzman sayıları 206/1625 olarak bildirilmiştir (http://www.saglik.gov.tr/TR/dosya/1-73168/h/ulusal-ruh-sagligi-eylem-plani.pdf). ÇERSAH eğitim birimleri artan ÇERSAH uzmanlık öğrencisi kontenjanlarını karşılayacak şekilde eğitim süreçlerini düzenlemişlerdir. Böylece, Sağlık Bakanlığı’nın 2003’te  uzmanlık öğrencileri de dahil 75 olarak bildirdiği ve artması için çabaladığı çocuk ve ergen psikiyatristi sayısı (Republic of Turkey National Mental Health Policy http://temelsaglik2.saglik.gov.tr/dosya/Yayinlar/kitaprenkliing.pdf), bugün 588’e ulaşmıştır.  Uzmanlık eğitimine ilişkin yeni düzenlemeler, ÇERSAH uzmanlık ana dalının sağlık hizmetlerinde, eğitsel ve bilimsel alanda ayrı bir ana dal olarak yıllar içinde giderek gelişme gösterdiği süreci baltalayacaktır.

ÇERSAH ana dalına yan dal uzmanlık sınavı ile alınan RSH uzmanlarının iki yılda ÇERSAH uzmanı olarak yetiştirilmesi şeklindeki düzenlemenin başlıca sakıncaları:

1. Farklı yeterlik düzeylerinde uzmanların yetişmesi: Halen ÇERSAH uzmanlık eğitim süreci 1 yıllık RSH rotasyonu, RSH uzmanlık alanı eğitim süreci ise sadece 4 aylık ÇERSAH rotasyonu içermektedir. RSH uzmanlarının 1 yıllık RSH rotasyonunu yapmış oldukları varsayılırsa ve 4 aylık ÇERSAH rotasyonları dikkate alınırsa, ÇERSAH uzmanlık eğitim sürecinin gereklerini yerine getirmeleri için 2 yıl 8 ay ek eğitime gereksinimleri vardır. Sadece 2 yıllık bir ek süre ile bu eğitimin tamamlanmış sayılması, aynı uzmanlık diplomasına sahip, ancak süre kısalığı ve Çocuk Nörolojisi rotasyonu eksikliği nedeniyle farklı yeterlik düzeylerinde uzmanlar üretecektir.

2. Eşitsizlikler ve hak kayıpları: ÇERSAH uzmanlık eğitiminde TUS ile girenler ve yan dal uzmanlık sınavı ile girenler olmak üzere iki ayrı sınıf oluşacaktır. Ana dal olduğu halde ÇERSAH aynı zamanda RSH’nin yan dalı gibi işlem görecektir. Çocuk Cerrahisi ile Genel Cerrahi veya İç Hastalıkları ile Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları ana dalları arasında böylesi bir yan dalla girme olanağı yokken, RSH uzmanlarına bu olanak sağlanmaktadır. Bu düzenlemeyle, çağdaş bilimsel gereklere uygun şekilde ÇERSAH uzmanlık alanı meslek örgütüyle işbirliğine girmeden yasal düzenlemeler yapılarak, eğitim süreçlerine dışarıdan müdahale edilmektedir. Böyle bir düzenlemeden yararlanarak ÇERSAH uzmanı unvanı alma, RSH uzmanları için bir yasal hak değil, etik ihlaldir. Bu sürecin kaçınılmaz sonucu, meslek grupları arasında çatışmadır.

 

Sonuç olarak, RSH uzmanlarının ÇERSAH uzmanlık eğitimine TUS dışında ayrı bir yoldan, Yan Dal Uzmanlık Sınavı ile alınması sakıncalıdır. Bunun yerine bu düzenleme, RSH uzmanlarının TUS sınavında ÇERSAH uzmanlık eğitimine girmeye hak kazanmaları durumunda, RSH alanındaki eğitimlerinin 1 yıllık rotasyon süresi yerine sayılması şeklinde uygulanmalıdır.

 


EK - Yasal Düzenlemelerin Özeti

1. Tababet Uzmanlık Tüzüğü’ne (Resmi Gazete No: 14511, Tarih 18.4.1973) göre ana dallara asistanlık sınavını kazananlar atanırlardı (Madde 6). Yan dallara ise ana dalda iki yıl çalışma koşulunu taşıyanlar, uzmanlıktaki başarı, yayınlar ve yabancı dil düzeyi göz önünde bulundurularak şefi tarafından önerildiğinde, kadro olanakları içinde atanabilirlerdi (Madde 17). Üç yıllık (6 ay Nöroloji + 3 ay İç Hastalıkları) eğitimi tamamlayan  RSH uzmanları için 2 yıllık Çocuk Ruh Sağlığı ve Hastalıkları yan dalı tanımlanmıştı. Tababet Uzmanlık Tüzüğü’nde 4 yıllık Çocuk Şirurjisi ana dal eğitimini Genel Şirurji uzmanları 2 yılda tamamlayabiliyordu. Ancak, İç Hastalıkları ile Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları ana dal uzmanları için böyle bir kısa sürede tamamlama olanağı yoktu [1]. Tababet Uzmanlık Tüzüğü’nde 23 Kasım 1983’te yapılan değişiklikle RSH ana dalı uzmanlık eğitimi süresi dört yıla çıkarıldı (9 ay Nöroloji + 3 ay İç Hastalıkları + 4 ay Çocuk Ruh Sağlığı ve Hastalıkları rotasyonları) [2].

2. Tababet Uzmanlık Tüzüğü’nde 07.06.1990’da yapılan değişiklikle, Çocuk Ruh Sağlığı ve Hastalıkları eğitimi dört yıl süreli (1,5 yıl RSH + 6 ay Çocuk Nörolojisi rotasyonları) ana dal oldu (EK ÇİZELGE-44.madde). Sınavla girilen Çocuk Ruh Sağlığı ve Hastalıkları ana dal eğitim programının RSH Uzmanları için süresi 2 yıl olarak belirlendi (Ek:12/4/1993-93/4270 K.) [3].

3. Tıpta Uzmanlık Tüzüğü ise (Resmi Gazete No: 24790, Tarih: 19.6.2002) Psikiyatri ve Çocuk Psikiyatrisi ana dallarının sürelerini beş yıla çıkardı. Asistanlık giriş sınavlarında (TUS) başarılı olmak koşuluyla, Psikiyatri uzmanları için Çocuk Psikiyatrisi ana dalında ve Çocuk Psikiyatrisi uzmanları için Psikiyatri ana dalında eğitim süresini 3 yıl olarak belirledi. Bu Tüzük’te 5 yıllık Çocuk Cerrahisi eğitim süresi Genel Cerrahi uzmanları için 3 yıl olarak belirlendi; Pediatri ile İç Hastalıkları ana dalları uzmanları için böyle bir kısa sürede tamamlama olanağı yoktu (Madde 17) [4].

4. Tıpta ve Diş Hekimliğinde Uzmanlık Eğitimi Yönetmeliği (18.07.2009) ÇERSAH uzmanlık eğitimi süresini dört yıla indirdi; RSH uzmanları için ÇERSAH ana dalında eğitim süresini 2 yıl olarak belirlerken, ÇERSAH uzmanları içinse psikiyatri eğitimini kısa sürede tamamlama olanağı yoktu. Uzmanlık eğitimini kısa süreli olarak yapabilecek olan uzmanların TUS ile veya kontenjan açıldığı takdirde, uzman oldukları alanlarda yapılan YDUS ile ana dalda uzmanlık öğrencisi olabileceği belirtildi (Madde 15). Bu yönetmelikte; Çocuk Cerrahisi ile Genel Cerrahi ve İç Hastalıkları ile Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları ana dalları arasında geçiş yoktu [5]. Bu dönemde, ÇERSAH uzmanlık eğitiminde Psikiyatri rotasyonu 1 yıl ve Çocuk Nörolojisi rotasyonu 3 ay olarak belirlendi.

5. Tababet ve Şuabatı Sanatlarının Tarzı İcrasına Dair Kanun’a (Resmi Gazete No:27916, Tarih: 26.04.2011) “Yan dal uzmanlık eğitimlerine ve EK-1 sayılı çizelgenin 3 üncü sütununda belirtilen uzmanların ikinci uzmanlık eğitimlerine girişleri merkezi olarak yapılacak yan dal uzmanlık sınavı ile olur” hükmü eklendi (EK MADDE 14). Böylece, ÇERSAH ana dalı için belirlenen dört yıllık eğitim süresinin RSH uzmanları için 2 yıl olması ve bu ikinci uzmanlık eğitimine yan dal uzmanlık sınavı ile girmeye yönelik kanun değişikliği de yapılmış oldu. Burada, benzer konumdaki Çocuk Cerrahisi ile Genel Cerrahi ana dal uzmanlık alanları arasında veya Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları ile İç Hastalıkları ana dal uzmanlık alanları arasında böyle bir kısa sürede tamamlama olanağı ve ana dal olduğu halde yan dal sınavı ile giriş olanağı yoktu [6]. 1 Temmuz 2011’de bu kanun değişikliğine uygun Yönetmelik düzenlendi [7]. 2011 Yan Dal Uzmanlık Sınavı’nda Bakırköy RSHH’nde bir kişilik yan dal kontenjanı açıldı, 2012 yılı için de yan dal uzmanlık sınavında 15’e yakın kontenjan açılmasının planlandığı bildirilmektedir.

YASAL DÜZENLEMELER

[1] Tababet Uzmanlık Tüzüğü

http://www.resmigazete.gov.tr/main.aspx?home=http://www.resmigazete.gov.tr/arsiv/14511.pdf&main=http://www.resmigazete.gov.tr/arsiv/14511.pdf

[2] Tababet Uzmanlık Tüzüğünde Değişiklik Yapılmasına İlişkin Tüzük

http://www.tuk.saglik.gov.tr/pdfdosyalar/tuzukler/18230.pdf

[3] Tababet Uzmanlık Tüzüğü http://www.hukuki.net/kanun/76229.25.frameset.asp

[4] Tıpta Uzmanlık Tüzüğü http://www.yok.gov.tr/content/view/397/183/lang,tr/

[5] Tıpta ve Diş Hekimliğinde Uzmanlık Eğitimi Yönetmeliği

http://www.mevzuat.gov.tr/Metin.Aspx?MevzuatKod=3.5.200915153&MevzuatIliski=0&sourceXmlSearch=

[6] Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun

http://www.resmigazete.gov.tr/main.aspx?home=http://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2011/04/20110426.htm&main=http://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2011/04/20110426.htm

[7] Tıpta ve Diş Hekimliğinde Uzmanlık Eğitimi Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik http://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2011/07/20110701-8.htm